Print pagina

Woordenlijst

A

Actief kiesrecht
Actief kiesrecht is het recht om bij verkiezingen je stem uit te brengen. Bijvoorbeeld bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer of de gemeenteraad. In Nederland moet je 18 jaar of ouder zijn om te mogen stemmen.

 

Amendement
Een voorstel van één of meer Tweede Kamerleden om onderdelen van een wetsvoorstel te veranderen.

afbeelding van de letter A

B

Beleid
De manier waarop de overheid van een land, provincie of gemeente bepaalde doelen wil bereiken.

 

Beraadslaging
Zo worden de debatten in de Eerste of Tweede Kamer ook wel genoemd.

 

Bewindslieden
Andere naam voor ministers en staatssecretarissen.

 

Bewindspersonen
Andere naam voor ministers en staatssecretarissen.

 

Binnenhof
Het Binnenhof is een plein in het centrum van Den Haag, met in het midden de Ridderzaal en daaromheen de gebouwen van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer.

 

Bicameralisme
Een parlement met twee kamers. In Nederland heten deze kamers de Eerste Kamer en de Tweede Kamer.

 

Budgetrecht
Het recht van de Eerste en Tweede Kamer om samen met de regering te bepalen hoeveel geld de rijksoverheid zal uitgeven en waaraan dit besteed wordt.

afbeelding van de letter B

C

Coalitie
Dit zijn de Kamerleden van de politieke partijen die samen het kabinet vormen.

 

Commissie
Een groep Kamerleden die zich bezig houdt met een bepaalde taak of onderwerp, bijvoorbeeld Binnenlandse Zaken, Financiën of Volksgezondheid.

 

Conservatieve partij
Een politieke partij die tegen grote veranderingen in de maatschappij is.

 

Contraseign
Koning Willem-Alexander zet een handtekening onder elke wet. De medeondertekening door een minister of staatssecretaris van een wet heet contraseign.

 

Controle van de regering
Eerste en Tweede Kamerleden beoordelen de plannen van de ministers en staatssecretarissen en controleren of wat de regering doet ook goed is voor het land.

afbeelding van de letter C

D

Debat
Een debat is een openbaar overleg over een bepaald onderwerp tussen Kamerleden onderling of tussen Kamerleden en een minister of staatssecretaris.

 

Derde dinsdag van september
Elke derde dinsdag van september is het Prinsjesdag. Koning Willem-Alexander leest de troonrede voor en de minister van Financiën biedt de Tweede Kamer de rijksbegroting en de Miljoenennota aan.

afbeelding van de letter D

E

Eerste Kamer der Staten-Generaal
In de Eerste Kamer zitten 75 mensen die door de Provinciale Staten zijn gekozen om het Nederlandse volk te vertegenwoordigen.

 

Eerste Kamerleden
Een Eerste Kamerlid is één van de 75 mensen die door de Provinciale Staten is gekozen om het Nederlandse volk te vertegenwoordigen in de Eerste Kamer.

afbeelding van de letter E

F

Fractie
Alle Kamerleden van één politieke partij in de Eerste Kamer of in de Tweede Kamer.

 

Fractievoorzitter
De leider van de fractie in de Eerste of Tweede Kamer.

afbeelding van de letter F

G

Gouden koets
De gouden koets is de koets waarmee het koning Willem-Alexander op Prinsjesdag naar de Ridderzaal rijdt om de troonrede voor te lezen.

 

Griffier
Een griffier is een medewerker van de Eerste of Tweede Kamer. De Griffier geeft leiding aan de mensen die bij de Kamer werken.

 

Grondwet
De Grondwet is het belangrijkste staatsdocument van Nederland. Daarin staan de grondrechten, zoals vrijheid van meningsuiting en het recht op privacy. Maar in de Grondwet staan ook regels over het bestuur van het land, bijvoorbeeld over de koning, de regering, de Eerste en Tweede Kamer, de wetgeving, de rechtspraak, het bestuur van provincies en gemeenten, het heffen van belasting en de verhoudingen met andere landen.

afbeelding van de letter G

H

Hamerstuk
Een hamerstuk is een wetsvoorstel waarover geen enkel Kamerlid met de minister wil debatteren en dat zonder stemming door de Kamer wordt aangenomen.

 

Handelingen
Woordelijk verslag van de openbare vergaderingen van de Eerste en Tweede Kamer.

 

Hoofdelijke stemming
Hoofdelijke stemming is een manier van stemmen. Bij hoofdelijke stemming worden de namen van alle aanwezige leden opgelezen. Ieder lid stemt met de woorden 'voor' of 'tegen'.

afbeelding van de letter H

I

Informatierecht
Het recht van Eerste Kamerleden en Tweede Kamerleden om mondelinge of schriftelijke informatie te vragen en te ontvangen van de regering.

 

Inhuldiging
Een inhuldiging is een plechtige bijeenkomst waarbij de nieuwe koning bij de start van het koningschap door het parlement of door zijn of haar onderdanen wordt gehuldigd. In Nederland vindt de inhuldiging plaats in een gezamenlijke vergadering van de Eerste Kamer en de Tweede Kamer.

 

Initiatiefwetsvoorstel
Voorstel van een of meer Tweede Kamerleden om een wet in te voeren.

 

Interpellatie
Een debat in de Eerste of Tweede Kamer waarin vragen worden gesteld aan een minister of staatssecretaris over een onderwerp dat nog niet op de agenda van de Kamer stond.

 

Interruptie
Iemand onderbreken tijdens een debat in de Kamer.

afbeelding van de letter I

K

Kabinet
De ministers en staatssecretarissen samen.

 

Kamerlid
Iemand die gekozen is om het Nederlandse volk te vertegenwoordigen in de Eerste of Tweede Kamer.

 

Kamerstukken
Alle gedrukte stukken in de Eerste en Tweede Kamer. Denk aan wetsvoorstellen, brieven van en aan de regering, moties en verslagen van commissies.

 

Kamervoorzitter
De Voorzitter van de Kamer is een Kamerlid, dat door de andere leden is gekozen om voorzitter van de Kamer te zijn en de vergaderingen te leiden.

 

Kiesrecht, actief
Actief kiesrecht is het recht om bij verkiezingen je stem uit te brengen. Bijvoorbeeld bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer of de gemeenteraad. In Nederland moet je 18 jaar zijn om te mogen stemmen.

 

Kiesrecht, passief
Passief kiesrecht is het recht om door anderen gekozen te worden, bijvoorbeeld tot lid van de Tweede Kamer of tot lid van de gemeenteraad. Niet iedereen in Nederland heeft passief kiesrecht. Zo moet je onder meer 18 jaar zijn om gekozen te kunnen worden.

 

Koffertje
Hiermee wordt de koffer bedoeld waarmee de minister van Financiën op Prinsjesdag de begrotingsplannen naar de Tweede Kamer brengt.

 

Koning
De koning is een staatshoofd. Vanaf 30 april 2013 is Koning Willem-Alexander het staatshoofd.

 

Koninklijke boodschap
Een soort aanbiedingsbrief bij een wetsvoorstel.

 

Koninklijke stoet
De optocht waarin koning Willem-Alexander en zijn familie op Prinsjesdag van het Paleis Noordeinde naar het Binnenhof rijden en weer terug.

afbeelding van de letter K

L

Leden
Kamerleden worden ook wel leden genoemd.

 

Liberale partij
Een politieke partij die gebaseerd is op ideeën van vrijheid en gelijkheid.

 

Lijsttrekker
De hoogst geplaatste persoon op de kandidatenlijst van een politieke partij bij verkiezingen en daarmee de centrale figuur in de verkiezingscampagne.

afbeelding van de letter L

M

Miljoenennota
De miljoenennota is een korte uitleg van de rijksbegroting, met daarin een overzicht van inkomsten en uitgaven en de stand van de economie en de overheidsfinanciën.

 

Ministeriële verantwoordelijkheid
De regel dat ministers (en staatssecretarissen) zich moeten verantwoorden aan het parlement voor het uitvoeren van hun taken, voor het handelen van hun ambtenaren en voor het optreden van koning Willem-Alexander.

 

Ministerraad
De vergadering van alle ministers die iedere vrijdag plaatsvindt.

 

Minister
Iemand die lid is van de regering en leiding geeft aan een ministerie.

 

Ministerie
Het kantoor van een minister en staatssecretaris. Hier werken ook veel mensen die helpen om plannen te maken en deze plannen uit te voeren. De mensen die op een ministerie werken heten ambtenaren.

 

Minister-president
De minister die de vergaderingen van de ministerraad voorzit en in de praktijk de leider van het kabinet is. Een andere naam voor minister-president is premier.

 

Motie
Een uitspraak van Eerste of Tweede Kamer om aan te geven dat een onderwerp belangrijk is of met een oproep aan de regering om actie te ondernemen.

 

Motie van wantrouwen
Bij een motie van wantrouwen hebben Kamerleden geen vertrouwen meer in de minister, bijvoorbeeld omdat hij een grote fout heeft gemaakt. Als zo'n motie wordt aangenomen, moet de minister opstappen.

afbeelding van de letter M

N

Novelle
Een novelle is een wetsvoorstel ter verbetering van een wetsvoorstel dat nog besproken wordt bij de Eerste Kamer en waartegen de Eerste Kamer bezwaren heeft. Bij zulke bezwaren moet de Eerste Kamer de regering of het Tweede Kamerlid van wie het wetsvoorstel afkomstig is om een novelle vragen omdat zij zelf geen recht van amendement en initiatief heeft.

 

afbeelding van de letter N

O

Ondertekening
Koning Willem-Alexander en een of meer ministers of staatssecretarissen zetten hun handtekening onder een wetsvoorstel, waarmee het een wet wordt.

 

Oppositie
Alle politieke partijen in de Kamer die het niet eens zijn met de plannen van het kabinet.

 

Overheid
Het bestuur van een land, provincie of gemeente.

afbeelding van de letter O

P

Parlement
De Eerste en Tweede Kamer samen worden ook wel het parlement genoemd.

 

Parlementair jaar
Het vergaderjaar begint op de derde dinsdag in september (Prinsjesdag) en loopt tot de derde dinsdag in september van het jaar daarop.

 

Parlementair onderzoek
Een manier de voor Eerste of Tweede Kamer om onderzoek te doen naar een bepaalde kwestie, vaak een kwestie die tot veel beroering in de maatschappij heeft geleid. Bij een parlementair onderzoek worden getuigen of deskundigen niet onder ede verhoord.

 

Parlementaire enquête
Een manier voor de Eerste of Tweede Kamer om onderzoek te doen naar een bepaalde kwestie, vaak een kwestie die tot veel beroering in de maatschappij heeft geleid. Bij een parlementaire enquête worden getuigen of deskundigen onder ede verhoord.

 

Passief kiesrecht
Passief kiesrecht is het recht om door anderen gekozen te worden, bijvoorbeeld tot lid van de Tweede Kamer of tot lid van de gemeenteraad. Niet iedereen in Nederland heeft passief kiesrecht. Zo moet je onder meer 18 jaar of ouder zijn om gekozen te kunnen worden.

 

Petitie
Met een petitie vragen burgers Tweede Kamerleden aandacht te geven aan bepaald onderwerp.

 

Plenaire vergadering
De openbare vergadering van bijvoorbeeld de Eerste of Tweede Kamer.

 

Plenaire zaal
De vergaderzaal van de Eerste of de Tweede Kamer.

 

Politicus
Iemand die een beroep heeft in de politiek.

 

Politiek
De regels die te maken hebben met de manier waarop een gemeente, provincie of een land bestuurd wordt.

 

Politieke partij
Een politieke partij is een organisatie van mensen die probeert, in de Eerste en Tweede Kamer, maar ook in provincies en gemeenten, invloed uit te oefenen op de plannen van de overheid. Politieke partijen leveren daartoe kandidaten voor de verkiezingen, stellen programma's met plannen voor het land op en trekken met hun leden het land in om hun standpunten duidelijk te maken. Iedere burger kan in principe lid worden van een politieke partij.

 

Premier
De minister die de vergaderingen van de ministerraad voorzit en in de praktijk de leider van het kabinet is. Een andere naam voor premier is minister-president.

 

Presentielijst
De leden moeten bij alle openbare vergaderingen de presentielijst tekenen. Door het tekenen van de presentielijst wordt het duidelijk of er voldoende leden aanwezig zijn om te vergaderen.

 

Prinsjesdag
De derde dinsdag in september. De dag dat koning Willem-Alexander de troonrede voorleest in de Ridderzaal.

 

Progressieve partij
Een politieke partij die wil dat de maatschappij steeds blijft veranderen.

 

Provinciale staten
De volksvertegenwoordiging van een provincie. De provinciale staten worden ook wel de Staten genoemd.

 

Publieke tribune
Plek waar iedereen de vergaderingen van de Eerste of Tweede Kamer kan volgen.

afbeelding van de letter P

Q

Quorum
Het quorum is het minimale aantal Kamerleden dat aanwezig moet zijn om te mogen vergaderen. Het quorum is meer dan de helft van het aantal leden, dus in de Eerste Kamer 38 en in de Tweede Kamer 76 leden.

afbeelding van de letter Q

R

Raad van state
De Raad van State geeft de regering en het parlement advies over onder meer wetgeving.

Reces
Het reces is de periode tijdens de zomermaanden en rond Kerst en de jaarwisseling waarin de Kamers niet vergaderen.

Referendum
Een stemming door de bevolking van een land, provincie of gemeente over een overheidbesluit (bijvoorbeeld een wet) dat is genomen of nog moet worden genomen.

Republiek
Een land waarvan een staatshoofd direct of indirect wordt gekozen door het volk.

Regeerakkoord
Akkoord tussen regeringsfracties over de hoofdlijnen van het beleid.

Regering
De koning en de ministers.

Ridderzaal
Oude zaal op het Binnenhof waar koning Willen-Alexander de troonrede voorleest.

Rijksbegroting
Alle plannen van de regering voor het komende jaar en de manier waarop zij deze plannen wil gaan betalen. Deze begroting wordt op Prinsjesdag aangeboden aan de Tweede Kamer.

afbeelding van de letter R.

S

Senaat
Senaat is een andere naam voor de Eerste Kamer.

Senator
Senator is een ander woord voor Eerste Kamerlid.

Spreekgestoelte
Verhoogde plaats in de vergaderzaal van de Eerste en de Tweede Kamer waar Kamerleden kunnen gaan staan om te praten tijdens een debat.

Spreektijd
Het aantal minuten dat een Kamerlid wil praten tijdens een debat in de vergaderzaal van de Kamer.

Sprekerslijst
Een lijst van Kamerleden die willen praten tijdens een debat in de vergaderzaal van de Kamer.

Staatsblad
In het Staatsblad worden sinds 1815 alle Nederlandse wetten bekendgemaakt. Zonder publicatie in het Staatsblad kunnen wetten niet in werking treden. Sinds 1 juli 2009 staat het Staatsblad alleen nog op internet.

 

Staatscourant
Van 1814 tot 1 juli 2009 de krant waarin officiële mededelingen van de overheid en door de wet voorgeschreven publicaties werden opgenomen. Sinds 1 juli 2009 staat de Staatscourant alleen nog op internet.

 

Staatshoofd
Een persoon die het hoogste gezag of de hoogste ceremoniële functie heeft in een land, bijvoorbeeld een president of een koning(in).

 

Staatssecretaris
Iemand die lid is van kabinet en binnen een ministerie de minister helpt met alle plannen. De staatssecretaris is verantwoordelijk voor het beleid van een deel van het ministerie en kan daarover, net als de minister, door de Kamers aan de tand gevoeld worden.

Stadhouder
Iemand die, als plaatsvervanger, namens de koning een deel van een land bestuurde.

Staken van de stemmen
Bij het staken van de stemmen zijn er evenveel voor- als tegenstanders van een besluit.

Staten
De volksvertegenwoordiging van een provincie. De Staten worden ook wel de Provinciale Staten genoemd.

 

Staten-Generaal
De naam van het Nederlandse parlement, dat uit de Eerste Kamer en de Tweede Kamer bestaat.

Stemmen
Bij een verkiezing of een vergadering je stem uitbrengen. De Eerste en Tweede Kamer kunnen bijvoorbeeld "voor" of "tegen" een wetsvoorstel stemmen. Burgers kunnen bij verkiezingen voor de Tweede Kamer stemmen op een partij en kandidaat van hun keuze.

Stemmen bij handopsteken
Stemmen bij handopsteken is een van de manieren waarop de Tweede Kamer stemt. Het houdt in dat de aanwezige fractieleden stemmen door hun hand in de lucht te steken. Bij deze vorm van stemmen gaat de voorzitter ervan uit dat de aanwezige fractieleden namens de hele fractie stemmen.

Stemmen bij zitten en opstaan
Eén van de manieren om te stemmen in de Eerste Kamer. Bij een stemming bij zitten en opstaan gaan de leden die voor zijn staan en blijven de leden die tegen zijn zitten.

Stemverklaring
Een toelichting van een Kamerlid over hoe de fractie gaat stemmen over een wetsvoorstel.

afbeelding van de letter S

T

Torentje
De werkkamer van de minister-president aan het Binnenhof.

Trêveszaal
De vergaderzaal van de ministerraad.

Trias politica
Met de trias politica wordt de scheiding van machten bedoeld. Die machten zijn de wetgevende, de uitvoerende en de rechtsprekende macht. Volgens de trias politica kan machtsmisbruik het beste voorkomen worden als er niet één macht is, maar meerdere machten die elkaar in evenwicht houden doordat ze moeten samenwerken of van elkaar afhankelijk zijn.

Troonrede
De toespraak van koning Willem-Alexander op Prinsjesdag. Hierin staan de plannen van de regering voor het komende jaar.

Tweede Kamer der Staten-Generaal
In de Tweede Kamer zitten 150 rechtstreeks door de bevolking gekozen volksvertegenwoordigers.

Tweekamerstelsel
Een parlement met twee kamers. In Nederland heten deze kamers de Eerste Kamer en de Tweede Kamer.

afbeelding van de letter T

V

Vak K
Vak K is de bijnaam voor het deel in de vergaderzaal van de Tweede Kamer waar de ministers en staatssecretarissen zitten tijdens een debat in de Tweede Kamer.

 

Val van het kabinet
Wanneer er een onoplosbaar conflict is tussen het parlement en het kabinet of binnen het kabinet zelf, biedt het kabinet meestal zijn ontslag aan de koning aan. Na de val van een kabinet komen er bijna altijd nieuwe verkiezingen voor de Tweede Kamer.

 

Verdrag
Een verdrag is een overeenkomst tussen twee of meer landen of internationale organisaties.

 

Verenigde Vergadering
Een gezamenlijke vergadering van de Eerste Kamer en Tweede Kamer. De voorzitter van de Eerste Kamer leidt deze vergadering.

 

Vergaderjaar
Een vergaderjaar is het jaar dat begint op de derde dinsdag van september van het ene jaar en eindigt op de dag voor de derde dinsdag in september van het daaropvolgende jaar.

 

Verkiezingen
De manier waarop mensen in een gemeente, provincie of land via stemming iemand kiezen om hen te vertegenwoordigen.

 

Verkiezingscampagnes
De acties in de periode vlak voor de verkiezingen waarin partijen het land ingaan om hun standpunten te vertellen aan de mensen in Nederland.

 

Volksvertegenwoordiger
Een volksvertegenwoordiger is iemand die is gekozen door de bevolking van een gemeente, provincie of land om hen te vertegenwoordigen.

 

Voorzitter
De Voorzitter van de Kamer is een Kamerlid, dat door de andere leden is gekozen om voorzitter van de Kamer te zijn en de vergaderingen te leiden.

 

Vragenrecht
Ieder Kamerlid mag aan een minister of staatssecretaris vragen stellen. Dat kan in de Eerste en Tweede Kamer schriftelijk, maar in de Tweede Kamer kan het ook mondeling tijdens het wekelijkse Vragenuurtje over een spoedeisend onderwerp.

afbeelding van de letter V

W

Wet
Een wetsvoorstel dat is aangenomen door de Tweede Kamer en daarna door de Eerste Kamer en vervolgens door de koning en zijn minister is ondertekend, is een wet. Een wet wordt in het Staatsblad gepubliceerd. Een wet bevat regels waar iedereen voor wie die wet bedoeld is zich aan moet houden. Een wet regelt rechten en plichten naar aanleiding van ontwikkelingen in de maatschappij.

 

Wetsontwerp
Een plan van de regering of een Tweede Kamerlid om iets beter te regelen naar aanleiding van ontwikkelingen in de maatschappij. Een wetsontwerp wordt ook wel een wetsvoorstel of een voorstel genoemd.

 

Wetsvoorstel
Een plan van de regering of een Tweede Kamerlid om iets beter te regelen naar aanleiding van ontwikkelingen in de maatschappij. Een wetsvoorstel wordt ook wel een voorstel of een wetsontwerp genoemd.

afbeelding van de letter W

Z

Zetel
Een zitplaats in de Eerste of Tweede Kamer wordt een zetel genoemd. 

afbeelding van de letter Z